Waarom eerste indrukken op foto's misleiden

In het kort

We vormen een oordeel over een gezicht in ongeveer een tiende van een seconde, en meer tijd maakt ons vooral zekerder, niet accurater. Die snelle oordelen zijn opvallend consistent tussen mensen, maar ze voorspellen slecht wie iemand echt is. Daar komt bij dat een foto de persoon niet is: verschillende foto's van hetzelfde gezicht leiden tot heel verschillende indrukken, en aantrekkelijkheid kleurt onbewust ons oordeel over iemands karakter. Kortom, beginnen met een foto zet je op het verkeerde spoor. Je leert iemand beter kennen in een gesprek, en pas daarna zegt een foto iets.

Een oordeel in een tiende van een seconde

Onderzoekers Janine Willis en Alexander Todorov lieten mensen gezichten zien voor slechts honderd milliseconden, een tiende van een seconde. Dat bleek genoeg om een oordeel te vormen over betrouwbaarheid, competentie en aantrekkelijkheid. Kregen deelnemers daarna meer tijd, dan veranderde hun oordeel nauwelijks. Ze werden er alleen zekerder van.

Dat is precies wat er gebeurt als je door een rij foto's scrolt. Je denkt dat je kijkt en afweegt, maar je oordeel stond al vast voordat je er erg in had. De rest is invulling achteraf.

Zeker voelen is niet hetzelfde als kloppen

Het verraderlijke is dat die snelle indrukken heel overtuigend voelen. Mensen zijn het bovendien vaak met elkaar eens: geef tien mensen dezelfde foto en ze wijzen vaak dezelfde persoon aan als betrouwbaar of juist niet. Maar eensgezindheid is niet hetzelfde als gelijk hebben. Dat we allemaal hetzelfde uit een gezicht lezen, betekent niet dat wat we lezen er ook echt in zit.

Hoe sterk we op die oordelen leunen, blijkt uit onderzoek van Todorov en collega's naar verkiezingen. Alleen op basis van een snelle blik op de gezichten van kandidaten, zonder te weten wie ze waren, konden mensen boven kansniveau voorspellen wie een verkiezing zou winnen. Niet omdat een gezicht verraadt of iemand een goede bestuurder is, maar omdat we ons stemgedrag mede laten sturen door een indruk die in een fractie van een seconde ontstaat. Als een gezicht zoiets als een verkiezing kan kleuren, dan kleurt het zeker je oordeel over een mogelijke date of vriend.

Eén foto is niet de persoon

Er is nog een probleem, en dat wordt vaak vergeten. Een foto is geen persoon, maar een moment. Eén hoek, één licht, één seconde, één blik. Verander de foto en je verandert de indruk.

Onderzoekers gaven mensen ooit een stapel foto's van slechts twee personen en vroegen ze de beelden op gelijkenis te sorteren. In plaats van twee stapeltjes maakten de meesten er veel meer. Verschillende foto's van dezelfde persoon leken gewoon verschillende mensen. Als je iemand nog nooit hebt ontmoet, beoordeel je dus niet die persoon, maar dat ene toevallige beeld dat ervan is gemaakt.

Mooi wordt goed: het halo-effect

Er speelt ook een oud mechanisme mee dat psychologen het halo-effect noemen. In klassiek onderzoek uit 1972 bleek dat we aantrekkelijke mensen automatisch allerlei goede eigenschappen toedichten: aardiger, socialer, succesvoller. Niet omdat er bewijs voor is, maar omdat mooi in ons hoofd bijna vanzelf goed wordt.

Dat betekent dat een aantrekkelijke foto niet alleen bepaalt of je iemand leuk vindt om te zien, maar ook onbewust je inschatting van diens karakter kleurt. En andersom: iemand die op een beeld minder opvalt, schrijf je zonder reden minder warme eigenschappen toe. Zo sluit je mensen uit voordat je ook maar iets van ze weet.

Wat een foto niet laat zien

Zet daar tegenover wat je wel over iemand wilt weten. Of iemand je aan het lachen maakt. Hoe iemand luistert. Of jullie dezelfde dingen leuk vinden. Hoe je je voelt in diens gezelschap. Of een gesprek vanzelf loopt of steeds hapert.

Dat is precies wat een foto niet kan tonen, en tegelijk wat bepaalt of je echt klikt. De dingen die een ontmoeting de moeite waard maken, zitten in het gesprek, niet in het gezicht.

Een foto laat zien	Wat echt telt
Hoe iemand er op een moment uitziet	Hoe het voelt om met iemand te praten
Jouw oordeel in een tiende van een seconde	Of jullie dezelfde dingen leuk vinden
Een aangenomen karakter (halo-effect)	Wie iemand werkelijk is
Eén hoek, één licht, één blik	Humor, warmte, aandacht

Waar Mittir voor kiest

Daarom draait Mittir het om. Je foto blijft in het begin verborgen. Je leert iemand eerst kennen op interesses en in een gesprek, en je deelt je foto pas als jullie er allebei aan toe zijn. Zo begint een ontmoeting bij wie iemand is, niet bij een snap-oordeel over een gezicht.

Dat is geen trucje, het is het hele idee. Door de foto even weg te laten, geef je het gesprek de ruimte die het verdient, en jezelf de kans om iemand te leren kennen die je anders in een halve seconde weggeswipet zou hebben. Lees ook waarom Mittir bestaat, of download Mittir en kijk wie er bij jou in de buurt zit.

Veelgestelde vragen

Hoe snel vormen we een eerste indruk op een foto?

Ongeveer in een tiende van een seconde. Onderzoek van Willis en Todorov liet zien dat honderd milliseconden genoeg is om een oordeel te vormen over betrouwbaarheid, competentie en aantrekkelijkheid. Meer tijd verandert dat oordeel nauwelijks, het maakt je er vooral zekerder van.

Als iedereen hetzelfde uit een gezicht leest, klopt dat oordeel dan niet?

Niet per se. Mensen zijn het vaak met elkaar eens over wat een gezicht uitstraalt, maar eensgezindheid is niet hetzelfde als accuraat zijn. Dat we allemaal hetzelfde in een gezicht lezen, betekent niet dat die eigenschap er echt in zit.

Waarom zegt één foto zo weinig?

Omdat een foto een moment is, geen persoon. Verschillende foto's van hetzelfde gezicht leiden tot heel verschillende indrukken, tot op het punt dat mensen foto's van dezelfde persoon voor verschillende mensen aanzien. Je beoordeelt dus niet iemand, maar dat ene toevallige beeld.

Wat is het halo-effect?

De neiging om aantrekkelijke mensen automatisch positievere eigenschappen toe te dichten, zoals aardiger of socialer, zonder dat daar bewijs voor is. Mooi wordt in ons hoofd bijna vanzelf goed, en dat kleurt onbewust hoe we iemands karakter inschatten.

Betekent dit dat uiterlijk helemaal niet uitmaakt?

Nee, uiterlijk mag meespelen. Het punt is dat het niet vooraan hoort te staan. Als een foto het eerste en enige is waarop je oordeelt, sluit je mensen uit voordat je weet wie ze zijn. Laat het gesprek eerst komen, dan valt een foto later op zijn plek.

Is Mittir een dating-app?

Nee. Mittir is gemaakt om nieuwe mensen en vrienden te leren kennen en samen dingen te doen. Je foto blijft in het begin verborgen, zodat je iemand leert kennen om wie die is. Of er meer uit voortkomt, bepaal je zelf.

Bronnen

• Willis, J. & Todorov, A., First Impressions: Making Up Your Mind After a 100-Ms Exposure to a Face, Psychological Science (2006)
• Jenkins, R. et al., Variability in photos of the same face, Cognition (2011)
• Todorov, A. et al., Inferences of Competence from Faces Predict Election Outcomes, Science (2005)
• Dion, K., Berscheid, E. & Walster, E., What is beautiful is good, Journal of Personality and Social Psychology (1972)